پارک کرتاسه

از چشم انداز لبه پرتگاهی در ارتفاع هزار و پانصد متری بالای رودخانه هزار شاخه و پیچ وتاب خورده کالویل در آلاسکا، صفی از شاخه‌های شکسته در حال حرکت را در امتداد یک بستر شنی طولانی مشاهده کردیم. با دیدن آنها یکی از افراد فریاد زد: کاریبو (گوزن شمالی).

صدها کاریبو همچون یک توده عظیم مواج در امتداد رودخانه موج می‌زدند. دیدن همین صحنه کافی بود تا یک رویای دیرین شناختی را در خیال آنتونی فیوریلو (A.Fiorillo)، رهبر هیأت اعزامی، برانگیزاند؛ آیا ممکن است که در ۶۰ میلیون سال پیش، به جای کاریبوها گروهی از دایناسورها از همین جا عبور کرده باشند؟ آیا آن دایناسورها نیز سرانجامی‌همچون سرنوشت کاریبوهایی که گاهی اوقات دچار مرگ توده ای ناگهانی می‌شوند، داشته اند؟ شاید چنین فرضیه‌هایی بتوانند وجود تعداد بسیار زیاد فسیل دایناسورهای شاخدار را در توندرای زیر پاهایمان تبیین کند. اینجا احتمالاً از نظر داشتن فسیل‌های موجودات سوسماری پرتراکم ‌‌ترین نقطه جهان است.

فیوریلو، متصدی علوم زمین در موزه تاریخ طبیعی دالاس برای نخستین بار تیمش را به این نقطه پرت افتاده و صعب العبور در حاشیه مخزن ملی نفت واقع در بالای مدار قطب شمال برد. آنها در جست وجوی یافتن جمجمه نوعی دایناسور شاخدار موسوم به پاچیرینوسور (Pachyrhinosaurus) یا دایناسور پوزه کلفت از اعضای خانواده سراتوپسیده (Ceratopsidae) بودند. تا بدان موقع حفاری‌های چندانی در آنجا برای کشف استخوان‌های فسیل شده دایناسورها که همچون آفتاب تابستانی مدار قطب شمال همه جاگیر است، صورت نگرفته بود. تا به پایان رسیدن کاوش‌ها اعضای تیم که جملگی از دانشگاه آلاسکا ـ فایربانکز و دانشگاه متدیت جنوبی بودند، شواهدی از ۸ پاچیرینوسور را در منطقه ای به وسعت کمتر از ۱۵۰ مترمربع یافتند. پیش از این نیز دیرین شناسان از محل استخوان دایناسورها موسوم به کیکاک ـ تگوسک مطلع بودند اما از تراکم چشمگیر آن اطلاعی نداشتند. در گذشته نیز هرازگاهی فسیل دایناسورهای شاخدار آلاسکا کشف می‌شدند.

رونالد گانگلوف (R.Gangloff)، سازمان دهنده کاوش مزبور و متصدی علوم زمین در دانشگاه موزه آلاسکا در این باره می‌گوید؛ یافتن این همه جمجمه سراتوپسین که در یک جا کپه شده اند یک موقعیت استثنایی و فوق العاده است.

گانگلوف و همکارش دیوید نورتون (D.Norton)، گرداننده پژوهش در حاشیه قطب شمال در فایر بانکز، نخستین بار این محل را پس از دنبال کردن رد قطعات استخوانی از حاشیه رودخانه در بالای یک پرتگاه عمودی و فرسایش یافته، پیدا کردند. کشف هشت دایناسور در سال جاری این محل را به بزرگ ‌‌ترین کلکسیون سراتوپسین‌هایی که تاکنون در بالای مدار قطب شمال پیدا شده اند، تبدیل کرد. فیوریلو در این باره می‌گوید؛ اینجا احتمالاً یک بستر استخوانی بسیار بزرگ است و کند و کاو تنها در بخش کوچک و ناچیزی از آن صورت گرفته است. او حتی از این هم فراتر می‌رود و می‌افزاید که سرانجام روزی کل منطقه کالویل به عنوان یکی از بزرگ‌ترین توده‌های فسیلی دایناسورها در سرتاسر جهان مشهور خواهد شد. این حفاری تابستانه به واسطه شرایط زمانی، نیروی انسانی و دشواری‌های کار کردن در یک منطقه پرت افتاده از توندرا محدود شد. افراد برای رسیدن به بستر باید هر روز از پرتگاه گل آلود و لغزان بالا می‌رفتند. یک بار هم دیدار شبانه با یک خرس باعث کند شدن کار شد. روی هم رفته این شرایط دشوار و ناملایم باعث شد که در گذشته امکان جمع آوری بسیاری از فسیل‌ها وجود نداشته باشد. اما امسال استفاده از هلی کوپتر چینوک، مخصوص حمل بارهای سنگین، و کمک‌های ارتش ایالات متحده بیرون کشیدن فسیل‌ها از دل خاک را امکان پذیر ساخت.

تیم پژوهشی فیوریلو دست کم بخش‌هایی از سه جمجمه و سایر اندام‌های اسکلتی از جمله استخوان‌های پا، دنده و مهره را یافتند، این استخوان‌ها آن قدر به هم فشرده بودند که پژوهشگران برای رسیدن به یک نمونه مناسب مجبور شدند تا ابزارهای ظریفشان را کنار بگذارند و با کلنگ استخوان‌های مجاور را حذف کنند. در این مجموعه هشت استخوان به اندازه توپ بولینگ نیز وجود داشت. این کندیل‌های پس سری (استخوان‌های مدور و متمایزی که خاص سراتوپسین‌هاست) بخشی از برآمدگی مفصل مانندی است که سر سنگین دایناسور شاخدار را نگه می‌دارد.

فیوریلو معتقد است که کشف هر کندیل نشانگر یک جمجمه دیگر و به احتمال زیاد یک اسکلت مدفون شده زیر خاک است. آزمایشات مقدماتی او حکایت از آن دارند که پاچیرینوسورهای قطب شمال تقریباً هم سن وسال بوده اند و احتمالاً به طور دسته جمعی در یک فاجعه مانند سیل مرده اند. این یافته‌ها دلیل گواه بر گروه زی بودن دایناسورهای شاخدار شمال آلبرتا در کانادا است.

پیتر دادسون (P.Dodson)، کارشناس سراتوپسین دانشگاه پنسیلوانیا در رابطه با یافته‌های فیوریلو که هنوز در ژورنال‌های علمی‌منتشر نشده است می‌گوید؛ ما مدت‌هاست که چشم انتظار چنین یافته‌هایی هستیم؛ با آنکه بقایای دایناسورهای شاخدار پیش از این هم در قطب شمال پیدا شده بودند ما به راستی چیزی درباره آنها جز آنکه روزگاری وجود داشته اند، نمی‌دانستیم. اما در آینده چیزهایی را به طور قطع درباره آنها فرا خواهیم گرفت.

منطقه Kikak-Tegoseak، در عرض جغرافیایی ۶۹ تا ۶۰ درجه شمالی در ناحیه ای به وسعت تقریبی ۲۰ مایل که رابرت لیسکومب (R.Liscomb)، زمین‌شناس سطوح نفتی، برای نخستین بار محل استخوان دایناسورها را در ۱۹۶۱ در آنجا کشف کرد، قرار گرفته است.

لیسکومب یک سال بعد در اثر ریزش صخره جان سپرد و کشف اش تا دهه‌ها مورد بی توجهی قرار گرفت. اما سرانجام دیرین‌شناسان در نیمه دهه ۱۹۸۰ وجود دایناسورها در قطب شمال را تایید کردند.

فرصت بی سابقه ای که اکنون برای بررسی گروهی از دایناسورهای شاخدار قطب شمال به دست آمده می‌تواند به پرسش‌های بسیاری درباره نحوه سازش دایناسورها با شرایط اقلیمی‌قطب شمال در دوران کرتاسه پاسخ دهد. (آب و هوای قطب شمال در آن دوران بسیار گرم تر و نظیر شرایط اقلیمی‌کنونی آلبرتای جنوبی در کانادا بود. ) علاوه بر این یافته‌های جدید تصویری از چگونگی واکنش تمامی‌دایناسورها به تغییرات اقلیمی‌را فراهم خواهد ساخت.

© / نویسنده: سونیا سینکوفسکی / ترجمه: طاهره رنجبر / روزنام.همشهری شماره ۳۰۴۹

از ما حمایت کنید تا سایت بسته نشود

با توجه به افزایش قیمت دلار، هزینه تمدید هاست بالا رفته. برای ادامه فعالیت سایت نیاز به کمک‌های مالی داریم. در صورتی که کمک‌ها نتواند ۵۰٪ هزینه تمدید را پوشش دهد، مجبور به پایان فعالیت می‌شویم. مهلت تمدید هاست، آخر مهرماه است.

می‌خواهم کمک کنم

برو به صفحه اول سایت