مهم‌ترین رخدادهای علمی ۲۰۱۵ – بخش۱

مجله دیسکاور در آخرین شمارهٔ خود در سال ۲۰۱۵، گزارشی از مهم‌ترین اتفاقات، رخدادها و اکتشافات در سالِ گذشتهٔ میلادی را بیان کرده است. در زیر، خبرهایی که مرتبط با حوزهٔ فرگشت(تکامل) و تاریخِ باستانی است به‌صورت خلاصه عنوان شده‌اند.

پلوتو

رازگشایی از پلوتو

خبر اول ارتباطی با فرگشت ندارد اما مطمئنا برای علم‌دوستان جالب بود. به‌مدت ۸۵ سال دانشمندان اطلاعات دقیقی از پلوتون نداشتند حتی اندازه و رنگ آن نامعلوم بود. در جولای سال ۲۰۱۵، ناسا اعلام کرد تصاویری واضح از پلوتو دریافت کرده است. سیاره‌ای با زمین‌هایی سرخ و دشت‌هایی وسیع همراه با چاله‌های باستانی.

هومونالدی

کشف هومونالدی

اگر از هومونالدی چیزی نمی‌دانید توصیه می‌شود پرونده‌ای که آگاهی‍ تدارک دیده است را حتما مطالعه کنید. نالدی جدیدترین انسانی است که بعد از چند سال تحقیق و تفحص توسط لی برگر، کشف آن در سال ۲۰۱۵ اعلام شد. استخوان‌های زیادی از این انسانِ جدید کشف شد که متاسفانه هنوز قدمت آن‌ها مشخص نشده است. نالدی هم ویژگی‌های انسان مدرن(امروزی) را دارد و هم ویژگی‌های انسان‌های اولیه؛ بالا تنهٔ مناسب برای بالا رفتن از درختان و پایین‌تنه‌ای برای راه رفتن‌های طولانی. با این‌حال هنوز معلوم نیست هومونالدی در کجای درخت تبار انسانیان قرار می‌گیرد.

ابزار باستانی

ابزارهای بسیار قدیمی

گروهی از باستان‌شناسان دانشگاه استونی بروک به‌صورت اتفاقی ابزارهای سنگی را با قدمت ۳.۳ میلیون سال پیش در کنیا کشف کشف کردند. ابزارهای کشف شده با اندازه‌ای ۸ اینچ(۲۰س) بزرگ‌تر و سنگین‌تر از ابزارهای الدوایی( با قدمت ۲.۶ میلیون سال قبل) بودند. طبق بررسی‌ها، این ابزارهای تازه کشف شده که به ابزارهای لومِکویَن(Lomekwian tools) معروف هستند، با نیت قبلی ساخته و تغییر داده شده‌اند. سازندگان آن‌ها، ابزارهای فوق را برای استفاده از دو دست طراحی کرده‌اند، یک سنگ شبیه به چکش و سنگ دیگر مثل سندان. پیش از این تصور می‌شد استفاده و ساخت از ابزار به انسان‌های ماهر(Homo habilis) با سبک الدوایی(Oldowan style) بازمی‌گردد، اما ابزارهای لومکوین حداقل نیم میلیون سال قدیمی‌تر از ابزارهای الدوایی و انسان ماهر هستند. آیا گونهٔ لوسی(جنوبی کپی عفاری – Australopithecus afarensis) این ابزارها را ساخته است؟ اگر این صحت داشته باشد داستان فرگشت و تبار انسان عوض خواهد شد.

ابولا

پیامدهای ابولا

این خبر هم ارتباطی با فرگشت و دیرین‌شناسی ندارد اما یادمان باشد که آفریقا، مهد تمدن ما انسان‌هاست و اولین جایی بود که اجدادمان توانستند روی پاهای خود راه بروند. شاید بد نباشد بدانید وقتی اپیدمی ابولا بالا گرفت، داوطلبان زیادی برای کمک به گینه، لیبریا و سیرالئون که شیوع بالایی داشت رفتند و متاسفانه جان باختند. ابولا ۲۴هزار نفر را در مدت کوتاهی مبتلا کرد.

ویرایش ژنتیک

بالاخره دانشمندان توانستند بعضی از کدهای ژنتیکی انسان را ویرایش کنند. چینی‌ها از این طریق دست به ویرایش ژنتیک جنین انسان زدند که مباحث اخلاقیِ خاصِ خود را به‌دنبال داشت. در جای دیگری حیوانات ژنتیکی که از قبل دی‌ان‌ای آن‌ها تغییر داده شده بود توانستند این تغییرات را به فرزندان خود منتقل کنند.

دایناسور

بازگشت برانتوسوریس

همان‌طور که می‌دانیم انواع زیادی از دایناسورها بر روی زمین زندگی کرده‌اند. دانشمندان فکر می‌کردند دایناسوری به‌نام برانتوسوریس(Brontosaurus) که در قرن ۱۸ کشف شد، اصلا وجود خارجی ندارد! وقتی فسیل‌های برانتوسوریس در دهه ۱۹۰۰ بررسی شد، باستان‌شناسی به‌نام الکر ریگز گفت او گونه‌ای دیگر از یک دایناسور با نام آپاتاسور(Apatosaurus) است. بعدها عده‌ای دیگر گفتند او مثل یک تی-رکس(Tyrannosaurus) جوان است. اما حالا و بعد از پنج سال تحقیق معلوم شده است برانتوسوریس واقعا وجود داشته و در اواخر دورهٔ ژوراسیک زندگی می‌کرده است.

واکسن آنفولانزا

چرا هر سال یک نوع آنفولانزا به‌وجود می‌آید؟ این به‌خاطر جهش‌های ژنتیکی ویروس‌ها و مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌هاست که باعث می‌شود هرسال شاهد یک نوعِ جدید از بیماری باشیم. دانشمندان اعلام کرده‌اند که با بررسی ساختار و چرخهٔ زندگی ویروس آنفولانزا، می‌‌توان واکسنی را ساخت که در برابر همهٔ ویروس‌ها مقاومت کند. البته هنوز این طرح اجرایی نشده است.

کرگدن

سبک جدیدی از انقراض حیوانات

شاید تصور کنید فقط شکارچیان هستند که باعث می‌شوند نسل یک حیوان از بین برود. اما اگر بیشتر دقت کنیم می‌بینیم همهٔ ما انسان‌ها با نحوهٔ زندگی‌مان باعث نابودی دیگر حیوانات و حتی خودمان شده‌ایم. در ظاهر، زندگیِ من در ایران ارتباطی با انقراض کرگدن در آفریقا ندارد! اما عوامل زیادی به‌صورت زنجیره‌ای باعث این اتفاق(انقراض) می‌شوند. مثلا به‌مرور زمان آلودگی هوا بر تغییرات آب‌وهوایی اثر می‌گذارد و مصرفِ نامعقول و تولید زباله باعث تخریب محیط زیست و گرم شدن زمین می‌شود. محیط زیستی که همهٔ ما موجودات در آن زندگی کنیم. خلاصه که باید بیشتر به فکر محیط زیست باشیم.

دایناسورگیاهخوار

دایناسور گیاهخوار

دیگو سوارز هفت ساله کسی بود که فسیل دایناسوری با قدمت ۱۴۵ میلیون سال قبل را پیدا کرد. این دایناسور که با نام کلیسور(Chilesaurus) شناخته می‌شود در ابتدا معلوم نبود جز چه گروهی از دایناسورهاست. از نظر استخوان‌بندی جز تروپادها(Theropoda) که گوشتخوار هستند حساب می‌شود اما دندان‌های او مناسب گیاه‌خواری بود تا خوردن گوشت. بعد از تجزیه و تحلیل فسیلی معلوم شد او پسرعموی تی‌-رکس(از بزرگ‌ترین گوشت‌خواران) حساب می‌شود اما کلیسور، یک نمونهٔ نادر از تروپادهاست که به‌جای گوشت‌خواری به گیاه‌خواری روی آورد و فرگشت پیدا کرد.

مرد باستانی آمریکا

سرنوشت مرد کِنُویکی

در سال ۱۹۹۶، اسکلتی از انسان‌ماقبل‌تاریخ با قدمت ۹هزارسال در ایالت واشنگتن آمریکا کشف شد که باعث بروز اختلافاتی بین دانشمندان و سرخ‌پوستانِ بومی گردید. سرخ‌پوستان ادعا داشتند که استخوان‌های کشف شده متعلق به فردی از اجداد آن‌هاست. در ماه ژوئن و از طریق توالی ژنوم معلوم شد مرد کِنُویکی با بومیان مدرن آمریکای شمالی مرتبط است.

ژنتیک افسردگی

دو تیم تحقیقاتی بعد از جمع‌آوری نمونهٔ دی‌ان‌ای ۵هزار زن که دچار افسردگی شدید بودند، به‌این نتیجه رسیدند که افسردگی(با توجه به عدم مصرف مواد و الکل) می‌تواند عوامل ژنتیکی داشته باشد. کلید اختلالِ افسردگی هم در یکی از ۲۳ جفت کروموزم و مرتبط با ژن Sirtuin 1 است.

دانه باستانی

کشاورزان اولیه

شاید انقلاب کشاورزی که در ۱۲هزار سال پیش رخ داد، خیلی هم انقلابی نبوده باشد. محققان به‌طور سنتی دوره‌ای که انسان‌ها شکارچی بودند و دورهٔ نوسنگی که آغاز کشاورزی بوده است را از هم جدا می‌کنند. اما تحقیقات جدیدی در اسراییل نشان می‌دهد که انسان از ۲۳هزارسال‌پیش درحال کشاورزی بوده است. در منطقه‌ای به‌نام اوهالو(Ohalo)(بین اسراییل و جولان سوریه) شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد انسان‌ها از مدت‌ها قبل از آن‌چه تصور می‌شد فعالیت کشاورزی داشته‌اند.

فسیل

اولین از نوع ما

در اتیوپی قطعه‌ای از فک انسان‌تباری یافته شد که قدمتی ۲.۴ میلیون ساله دارد. این تکه استخوان یکی از چند فسیل هومونین‌هایی است که بین ۲.۵ تا ۳ میلیون سال پیش درحال فرگشت از مغزهای کوچک به مغزهای بزرگ(گونهٔ انسان – هومو) بوده است. تغییرات آب و هوایی در گذشته باعث شد اجداد ما از جنگل‌ها خارج و به دشت‌ها بروند که منجر به توسعهٔ مغز از طریق انطباق با محیط جدید شود.

ادامه دارد… /

بخش دوم