تبار انسان: Homo Habilis یا انسان ماهر

فسیل جمجمه هومو هابیلیس

فسیل جمجمه هومو هابیلیس

نام علمی: Homo Habilis

تلفظ: هومو هابیلیس

نام فارسی: انسان ماهر

درسال ۱۹۶۰ در تنگ الدوای (Olduvai Gorge) واقع در شمال تانزانیا، معروف به گهواره‌ی بشریت، نزدیک جایی که آنها جمجمه‌ی پارانتروپوس بویسی را در سال ۱۹۵۹ پیدا کرده بودند، لوییس و ماری لیکی به نخستین سری از کشفیات برجستهٔ خود دست یافتند؛ کتشفی که فکر می‌کردند در مقایسه با هومینین‌های کهن، که تاکنون قبلا شرح داده شده است، هومینین های اولیهٔ بسیار شبیه‌تری به انسان‌اند.

حتی امروزه نیز دانشمندان بر سر این موضوع بحت و جدل دارند که آیا آن‌ها متعلق به یک هومینین کهن با مغز بزرگترند یا خیر. نخستین یافته‌ها شامل تعدادی دندان، بخشی از بالای یک جمجمه، شماری استخوان‌های دست و نیز بخش اعظم یک پای چپ بود. لیکی‌ها در سال بعد جمجمهٔ ناکاملی از فردی جوان را یافتند که بیشتر از قطعات جمجمه‌ای، یک آروارهٔ پایینی و دندان‌ها، تشکیل می‌شد.

بقایای جمجمه هیچ نشانه‌ای از فَک‌های‌ استخوانی مشخصهٔ افراد بزرگ اجته بویزی را نشان نمیداد و دندان‌های پیش‌آسیا و آسیا بسیار کوچکتر از موارد متشابه در P. بویزی بودند. اگرچه مغز کوچک بود اما لیکی‌ها به این نتیجه رسیدند که آثار روی بخش داخلی حفرهٔ جمجمه، مدرک و گواهی برای منطقهٔ «بروکای مغز» فراهم می‌آورد؛ مدرکی برای آن بخش از مغز که دانشمندان در آن زمان معتقد بودند که یگانه مرکز کنتر لازم برای عضلات درگیر در تکلم است.

کاشفان فسیل اعتقاد داشتند که ویژگی‌هایی منجر به تأسیس یک گونهٔ جدید درون جنس Homo می‌شود که نام آن Homo habilis به‌معنی تحت‌اللفظی «انسان ماهر» بود. پیش از ارائهٔ نظریهٔ آن‌ها، نظر عموم بر آن بود که تمام گونه های جنس Homo باید دارای مغزی به اندازهٔ دستکم ۷۵۰ سیسی باشند. با وجود این، مغزهای متعلق به کشفیات جدید دره‌ی اولدوای فقط ۶۰۰ تا ۷۰۰ سیاسی حجم داشتند.

لوییس لیکی و همکارانش بر این باور بودند که شواهد دره‌ی اولدوای برای هومو هابیلیس، ضوابط و معیارهای کارکردی را برای جنس Homo تأمین می‌کند؛ این شواهد شامل چابک‌دستی و مهارت (تاکنون این نتیجه حاصل شد که هومو هابیلیس و نه بویسی ابزارهای سنگی می‌ساخته که این ابزارها در ترازهای متشابهی در دره‌ی اولدوای کشف شده‌اند)؛ قامت ایستاده و قائم و نیز یک تحرک کاملا دو پایی بود.

از آن پس، فسیل‌های متشابهی از سایت‌های دیگری در آفریقای شرقی و جنوبی کشف شد، اما بزرگترین الحاقیه منفرد به این مجموعه از سایت «کوبی‌فورا» در کنیا به دست آمد.

اسکلت دست هومو هابیلیس

اسکلت دست هومو هابیلیس

دامنهٔ اندازهٔ مغزی این نمونهٔ بزرگ از هومو هابیلیس کمتر از ۵۰۰ سی سی تا حدود ۸۰۰ سی‌سی است. برخی از صورت‌ها کوچک و پیش آمده و سایرین بزرگ و تخت‌ترند. همچنین آرواره‌های پایینی نیز در اندازه و شکل متغیرند.

استخوان‌های اندام‌های حرکتی کشف شده همراه یا بقایای جمجمهٔ هومو هابیلیس نشان می‌دهد که اسکلت آن از این‌نظر به هومینین‌های کهن شباهت داشته که دارای دست‌های بلندی نسبت به طول پاهایشش بوده است. شواهد فسیلی کافی برای دست‌یابی به تخمینی از تناسب اندام حرکتی آن وجود دارد. با در نظر گرفتن همهٔ شواهد تازه، تمایز اندکی میان هومو هابیلیس و هومینین‌های کهن آسترالوپیت وجود دارد. وقتی به جزئیات تناسبی اندازهٔ آرواره و دندان‌هایش برای رسیدن به تخمینی از اندازهٔ جتهٔ آن می‌پردازیم، هومو هابیلیس بیتر شبیه آسترالوپیت‌ها به نظر می‌‌رسد تا به جنس هومو.

این نتیجه که هومو هابیلیس قادر به تکلم زبان بوده، بر این فرض استوار شد که پیوند احتمالی میان ناحیهٔ بروکا در مغز و تولید زبان وجود دارد که این فرض دیگر معتبر نیست؛ به طوری که اکنون می‌دانیم کارکرد زبان نواحی وسیع‌تری از مغز را در بر می‌گیرد.

اسکلت غیر جمجمه ای هومو هابیلیس نیز تفاوت بسیار اندکی با جنس‌های استرالیپیکتوس و پارانتروبوس دارد. استخوان‌های دست یافته شده در اولدوای نشان میدهد که هومو هابیلیس برخوردار از مهارت‌های دستی مورد استفاده در ساخت و به کارگیری ابزارهای سنگی ساده بوده، اما این امر نیز در مورد آفریکانوس هم صادق است.

محققان همچنین عموماً بر این باورند که جمجمه، آرواره‌ها و دندان های هومو هابیلیس متغیرتر از آن چیزی هستند که برای یک گونه‌ی منفرد انتظار می‌رود. بسیاری از پژوهشگران، اما نه همه، اکنون آن را به دو گونه‌ تقسیم می‌کنند که شامل هومو هابیلیس صحیح و هومو رودولفی است.

جمجمه هومو رودولفی

جمجمه هومو رودولفی

هومو رودولفی (Homo rudolfensis) در مقایسه یا هابیلیس، دارای مغز بزرگتر (۷۰۰ تا ۸۰۰ سی سی)، صورت بزرگتر، پهن‌تر و تخت‌تر و نیز دندان های جوندهٔ بزرگتر بود که نشان می‌دهد رژیم غذایی آن ممکن است متفاوت با هابیلیس باشد. از روی یقین، چیزی دربارهٔ اندام‌های حرکتی هومو رودولفی نمی‌دانیم.

هومو هابیلیس حدود ۱.۵ تا ۲میلیون سال قبل در آفریقا زندگی می‌کرده است.