چرا شبیه شامپانزه‌ها نیستیم؟

انسان و شامپانزهواضح است که کسی انسان را با حیوانی مثل شامپانزه اشتباه نمی‌گیرد. اما واقعیت این است که ما در «دی.ان.ای» و برخی عوامل دیگر با بعضی حیوانات اشتراکاتی داریم. اما اصلا چه‌طور چنین چیزی ممکن است؟ پیشرفت‌هایی که در علم ژنومیک صورت گرفته تا حالا دارد به رمزگشایی از این ناگفته‌ها کمک می‌کند.

اگر ژنوم‌های انسان و شامپانزه را کنار هم بگذارید یک درصد بیشتر با هم تفاوت ندارند. همین برابر است با بیش از سی میلیون جهش(موتاسیون) نقطه‌ای. به این ترتیب، حدود ۸۰ درصد از سی‌هزار ژن ما تحت تاثیر قرار می‌گیرند و به‌رغم آن‌که اکثر آن‌ها فقط دچار یکی‌دو مورد تغییر می‌شوند، اما همین تغییرات می‌توانند اثر زیادی به‌جا بگذارند.

مثلا پروتئینی که توسط ژن انسانی FOXP2 ساخته می‌شود و ما را قادر به صحبت کردن می‌کند، تنها به اندازه وجود دو آمینو اسید با نسخه مشابه‌اش در شامپانزه‌ها، تفاوت پیدا می‌کند. تغییرات کوچک در ژن‌های میکروسفالین و ASPM هم احتمالا علت ایجاد تفاوتی بزرگ در اندازه مغز انسان‌ها و شامپانزه‌ها بوده است.

اما تکامل پروتئین تنها بخشی از شرایط انسان شدن ماست. از نظر «جیمز نونان»، دانشمند دانشگاه ییل، از دیگر نکات مهم در این خصوص، باید به تغییرات در تنظیم ژن‌ها اشاره کرد؛ مثلا این‌که ژن‌ها در چه زمان و مکانی از مراحل رشد نمایان می‌شوند. وقوع جهش در ژن‌های مهم رشد، احتمالا خیلی مخرب است. اما به گفته نونان، «تغییر در نمایان شدن یک ژن در یک بافت یا در یک زمان می‌تواند ابتکاری باشد و اصلا هم اثری مخرب نداشته باشد.»

آزمایشگاه نونان یکی از آن جاهایی است که دانشمندانش به شدت روی مقایسه نمایان شدن ژن در بافت‌ها(مثلا در مغز) کار می‌کنند تا در نهایت مشخص شود که علل کنترل‌کننده و ناشناخته بروز تفاوت میان شامپانزه‌ها و انسان‌ها چه هستند.

بعد هم مسئله تکثیر ژن‌ها مطرح می‌شود.«اوان ایلچر» از دانشگاه واشنگتن در سیاتل، می‌گوید:»تکثیر ژن‌ها می‌تواند به تنوع خانواده آن‌ها کمک کند و کارکردای تازه‌ای به آن‌ها بدهد.» آزمایشگاه او، خانواده‌های خاصی از ژن‌ انسانی را شناسایی کرده است که ابعاد زیادی از زیست‌شناسی ما(از سیستم‌های ایمنی تا رشد مغز) را در بر می‌گیرد. ایچلر معتقد است که شاید تکثیر ژن‌ها به تکامل قابلیت‌های شناختی جدیدی در انسان‌ها کمک کرده باشد، اما این مسئله هزینه‌ای هم در برداشته است؛ آسیب‌پذیری بیشتر نسبت به اختلالات نورولوژیک.

بروز خطا در روند تکثیر به این معنی است که توده‌های بزرگی از دی.ان.ای به شکل تصادفی پاک شده‌اند. در عین حال، بقیه توده‌ها نیز دستخوش تغییراتی می‌شوند. وقتی که عناصر ژنتیکی در حال حرکت به اطراف ژنوم بجهند یا ویروس‌ها خود را در دی.ان.ای ترکیب کنند، بقیه توده‌ها عملا خود را موقعیت جدیدی می‌یابند. تفاوت در نمایان شدن ژن میان انسان‌ها و شامپانزه‌ها را می‌توان به این مسئله مرتبط دانست.

اما به هرحال، معمای تفاوت انسان ب شامپانزه تنها با بررسی این تفاوت‌های ژنتیکی حل نخواهد شد. آجیت وارکی، از دانشگاه کالیفرنیا در شهر سن‌دیه‌گو می‌گوید: بخش زیادی از آن‌چه که ما را به انسان تبدیل می‌کند، فرهنگی است و با یادگیری از نسلی به نسلی دیگر منتقل شده است. به گفته او، تکامل توامان ژن‌ها و فرهنگ، نیروی بزرگی در تکامل انسان بوده است و مثلا باعت شده است که بازماندگان خانواده‌های لبنیات‌کار، قادر به هضم پروتئین شیر باشند. برای واگشایی رمز خصلت‌های بی‌نظیر انسانی، ما باید بدانیم که ژنوم‌ها چگونه بدن و مغز را می‌سازند، و مغز چگونه فرهنگ را می‌سازد، و فرهنگ چگونه به‌تدریج آن را بازمی‌خوراند تا ژنوم را تغییر دهد. و البته این هدفی است که تحققش اصلا آسان نیست.

از ما حمایت کنید!

تمام کتاب‌ها و فیلم‌های مستند در سایت به صورت رایگان ارائه می‌شوند.

اگر می‌توانید از ما حمایت کنید تا بتوانیم هزینه‌های نگهداری سایت را تامین کنیم

می‌خواهم کمک کنم

برو به صفحه اول سایت