معرفی کتاب: چگونه داروین بخوانیم

کتاب چگونه داروین بخوانیممشخصات:

  • نام کتاب: چگونه داروین بخوانیم
  • نویسنده: مارک ریدلی
  • مترجم: محمود نافع
  • ناشر: نی، ۱۳۹۷
  • صفحه: ۱۶۷ص ، ۱۷ هزار تومان

داروین را چگونه باید بخوانیم؟ داروین چهره‌ای تاریخی است؛ چهره‌ای که زیست‌شناسی را دستخوش انقلابی عظیم کرد و تأثیری ژرف بر جای جای فرهنگ مدرن (نه فقط بر زیست‌شناسی، که بر فلسفه، علوم انسانی، الهیات، مهندسی نرم‌افزار، ادبیات، و هنرهای تجسمی) بر جای گذاشت. پس بی‌جا نخواهد بود اگر بخواهیم در نوشته‌های داروین به دنبال درون‌مایه‌های بزرگ اندیشه‌ی بشری بگردیم. وانگهی، داروین ذهنی برتر است و لاجرم مطالعه‌ی داروین، مستقل از نفوذ تاریخی وی، بسیار جذاب خواهد بود.

او از تفکری وسیع بهره برده بود و تقریبا همیشه حرفی نو و الهام بخش برای گفتن داشت. پرداختن به چنین ذهن خلاقی یقینا مایه‌ی شعف خواننده است. خواننده خیلی زود می‌تواند شیوه‌ی اندیشیدن او را دریابد. داروین مایل بود با جست‌و‌جوی دامنه‌ی وسیع و شگفت‌انگیزی از منابع، تمام فاکت‌های ممکن را گردآوری کند. او دوست داشت نظریه‌ای عام و انتزاعی عرضه کند که ویژگی‌های بنیادین سوژه‌ی مورد علاقه‌اش را تبیین نماید. او با صداقت فکری بی‌نظیر خود، نگاهی عمیق و دقیق به تمام مشکلات پیش رویش داشت.

داروین نویسنده‌ای پرکار و جامع‌الاطراف بود. او نه تنها یکی از اثرگذارترین کتاب‌های تمام تاریخ بشریت، خاستگاه گونه‌ها ، را نگاشت، بلکه افزون بر آن، به نگارش گستره‌ی وسیعی از کتب با موضوعاتی بسیار متنوع از صخره‌های مرجانی و صدف و کرم‌های خاکی و گل‌های ارکیده گرفته تا سفرنامه‌ی کشتی بیگل و اتوبیوگرافی خودش همت گماشت. من در این کتاب عمدتا به خاستگاه گونه‌ها می پردازم و البته این کار به قیمت آن تمام می‌شود که نتوانم به اندازه‌ی کافی سایر کارهای داروین را که شخصا به آنها علاقه دارم، پوشش دهم. همچنین در این کتاب، دومین اثر معروف او یعنی تبار انسان را نیز به بحث می‌نشینم و از ایده‌های پیشگام داروین در کتاب بیان عواطف نیز بهره خواهم برد.

آیا ما باید داروین را از چشم یک مورخ مطالعه کنیم یا از نگاه یک دانشمند؟ شاید داروین دانشمند الهام‌بخش‌ترین فرد تاریخ برای محققان بعد از خود بوده و علم مدرن، بعد از داروین، از ریزترین و جزئی‌ترین مشاهدات او به کشفیات فراوانی دست یافته باشد. به گمان من، خوانندگان از یک سو مایل‌اند بدانند که داروین در آن زمان چه می‌گفت و به چه می‌اندیشید؛ و این که آیا نظریه‌های او پس از ۱۵۰ سال تحقیقات بعدی همچنان صحت وسقم‌شان پابرجاست؟

در خوانش «تاریخی» داروین هدف من آن است که به ذهن داروین نفوذ کنم تا دریابم او چگونه می‌اندیشید. رویکردی که برای این شیوه‌ی خوانش ترجیح می‌دهم.

باید این سؤال را از خود بپرسیم که داروین چه پرسش‌هایی در ذهن داشته که به ارائه‌ی چنین شواهدی روی آورده است. یا مثلا وقتی با برهانی انتزاعی روبه رو می‌شویم باید این سؤال را بپرسیم که این برهان قرار بوده برای پاسخ‌گویی به چه پرسشی به کار رود. بدین طریق می‌توانیم آنچه افراد در گذشته می‌اندیشیده‌اند را بهتر درک کنیم.

بسیاری از خوانندگان نمی‌خواهند داروین را صرفا در بستر زمانه‌ی خودش بشناسند و درک کنند. داروین بزرگ‌تر از آن است که بتوان فقط به مورخان واگذارش کرد. او هنوز هم بسیار تأثیرگذار است و از این روست که مایلم داروین را از منظری مدرن مطالعه کنم. مثلا جزئیات درک و برداشت داروین از وراثت امروزه به مدد علم ژنتیک رد شده است، اما همین علم ژنتیک و دانش دی‌ان‌ای، ایده اصلی داروین را نه تنها تأیید، بلکه تقویت نیز کرده است و به گمان من، داروین باید از این پیشرفت‌ها بسیار مشعوف باشد. از این‌رو، شاید برای اکثر ما بهتر باشد که ایده‌های تکاملی داروین را به مدد اصطلاحات و مفاهیم ژنتیک درک کنیم و نه با اتکا به نظریه‌های وراثتی خود داروین.

برای خواننده ی مدرن، داروین مزیتی بسیار بزرگ بر سایر دانشمندان و نویسندگان شهیر دارد. او برای خوانندگان عام روزگار خود می‌نوشت و از این حیث، نوشته‌هایش نه تنها خالی از هر نوع فرمول‌بندی ریاضی است، بلکه به ندرت می‌توان اصطلاحات فنی و دشوار در آنها یافت. اگر خواننده‌ی غیر متخصص بخواهد کپرنیک، نیوتون یا اینشتین را مطالعه کند چیز زیادی از مطالعه‌ی آثار این دانشمندان دستگیرش نخواهد شد.

به همین سان، در دوره‌ی خود ما نیز بی‌شک می‌توان دانشمندان بسیار مهمی را بر شمرد، ولی فقط عده‌ی قلیلی از متخصصان قادر به درک آثار این دانشمندان هستند. داروین در این میان استثنایی منحصر به فرد است. او در زمانه‌ای می‌نوشت که مخاطبان تحصیل کرده‌اش علاقه وافری به سؤالات بزرگ علمی داشتند. دانشمندان قبل‌تر در تاریخ گم می‌شدند، همان‌طور که دانشمندان دوره‌ی ما در ادبیات غامض تخصصی و فنی خود گم می‌شوند.

اکثر ما فقط به واسطه‌ی متون آموزش علمی یا عامه‌سازی علم است که می‌توانیم با ایده‌های بزرگ علمی روزگارمان آشنا شویم. مطالعه‌ی متون درسی و آموزشی کار بسیار مغتنمی است، اما هیچ گاه همسنگ با مطالعه‌ی مستقیم آن سرچشمه‌ی اصلی نیست: با کتاب خاستگاه گونه‌های داروین می‌توانیم مستقیما از خود سرچشمه سیراب شویم.

از ما حمایت کنید!

تمام کتاب‌ها و فیلم‌های مستند در سایت به صورت رایگان ارائه می‌شوند.

اگر می‌توانید از ما حمایت کنید تا بتوانیم هزینه‌های نگهداری سایت را تامین کنیم

می‌خواهم کمک کنم

برو به صفحه اول سایت