غریزه اخلاقی: استیون پینکر

غریزه اخلاقی استیون پینکرچرا ما انسان‌ها بعضی مسائل را اخلاقی می‌دانیم و بعضی مسائل را نه؟ آیا اخلاقی دانستن یا نداستن بعضی امور به‌ریشه‌های فرگشتی ما انسان‌ها باز می‌گردد؟

استیون پینکر، روان‌شناسی تکاملی، در مقالهٔ «غریزه اخلاقی» به‌ریشه‌های تاریخی امور اخلاقی با محوریت فرگشت می‌پردازد و در عین حال با مثال‌های گوناگون و جذاب، پیش‌فرض‌های اخلاقی ما انسان‌ها را به چالش می‌کشد.

به‌عنوان نمونه، اگر مادر ترزا را بشناسید، احتمالا او را یکی از اخلاقی‌ترین انسان‌های قرن اخیر می‌دانید و برعکس، فردی مثل بیل گیتس را یک سرمایه‌دار پول جمع کن! درحالی که می‌دانیم مادر ترزا جز دعا و گریه‌زاری کار دیگری انجام نمی‌داد اما بیل گیتس با ثروت زیادی که دارد در حال کمک‌رسانی به کشورهای درحال توسعه و مبارزه با بیماری‌هایی مثل مالاریاست. اما چرا؟…

مثال معروف دیگر استیون پینکر «مسئلهٔ واگن برقی» است:

«در پیاده‌روی صبحگاهی ناگهان چشم‌تان به واگنِ قطاری می‌افتد که کنترلش از دست رفته است و با سرعت در حال طی کردنِ ریل است. در مسیرِ واگن، پنج مرد در حال کار بر روی ریل هستند و در خطر مرگ حتمی قرار دارند. شما در نزدیکیِ انشعابِ ریل ایستاده‌اید و می‌توانید اهرمی را بکشید که واگن را به سمتِ یک خطِ کور منحرف می کند و به این ترتیب آن پنج مرد را نجات دهید. اما متاسفانه اگر چنین کنید، واگن به سمتِ کارگرِ تنهایی می‌رود که دارد روی خطِ کور کار می‌کند. آیا قابل قبول است که اهرم را بکشید و برای نجاتِ پنج نفر، یک نفر را بکُشید؟»

نسخه کامل مقاله