اخلاق تکاملی: چارلز داروین، بخش دوم

پس از داروین مهم‌ترین نقش در اخلاق تکاملی توسط هربرت اسپنسر پرشورترین مدافع این نظریه و خالق نظریه داروینیسم اجتماعی ایفا شده است.

نظریه اسپنسر را می‌توان در سه مرحله جمع‌بندی کرد. اسپنسر همچون داروین به نظریه فایده‌باوری لذا اندیش هدونیستی، آن‌طور که جرمی بنتام و جان استوارت میل پیشنهاد کرده بودند، باور داشت.

هربرت اسپنسر

هربرت اسپنسر، واعظ داروینیسم اجتماعی

از دیدگاه او، کسب لذت و پرهیز از درد به تمامی اعمال انسان جهت می‌بخشد. از این رو غیراخلاقی را تسهیل لذت انسانی یکی دانست. دوم آن‌که لذت را به دو طریق می‌توان کسب کرد، یکی با ارضای امیال سود خویش‌جویانه و با دیگری ارضای امیال سود دیگری‌جویانه. این بدان معنا است که خوردن غذای دلخواه خویش و غذا دادن به دیگران هر دو برای انسان تجربه‌هایی لذت‌بخش‌اند.

سوم آن‌که همکاری دوجانبه میان انسان‌ها برای هماهنگی امیال سود خویش و سود دیگری‌جویانه لازم است و به همین دلیل است که اصول انصاف در انسان پدید آمده تا صفات خودخواهانه و فداکارانه را به تعادل درآورد. اما اسپنسر به خاطر نظریه همکاری دو جانبه‌اش مشهور شده است. در عوض توصیف او از داروینیسم اجتماعی تا به امروز جنجالی بوده است زیرا عمدتا آن را توجیهی برای برخی از نفرت‌انگیزترین نظام‌های اجتماعی که بشر تاکنون به خویش دیده است(برای مثال نازیسم آلمان) داشته‌اند.

خلاصه آن‌که اسپنسر واقعیت‌های زیست‌شناختی(تنازع بقا، انتخاب طبیعی و بقای اصلح) را به سطحی ارتقا داد که تجویزی برای کردار اخلاقی باشند. برای مثال به عقیده او زندگی برای انسان یک مبارزه(تنازع) است

و برای این‌که بهترین باقی بماند(بقا) لازم است سیاستی دنبال شود که در آن هیچ حمایتی از ضعیف‌ترها به عمل نیاید.. اسپنسر در اصول جامعه‌شناسی می‌نویسد:«کمک به تکثیر بدها عملا مثل آن است که برای فرزندانمان مغرضانه انبوهی از دشمن فراهم کنیم.» فلسفه اسپنسر، به ویژه در آمریکای شمالی در قرن نوزدهم طرفداران بسیاری داشت.

اما او به دو پرسش اساسی اخلاق چه پاسخی می‌تواند بدهد؟ چگونه می‌توانیم خیر و شر را از هم تمیز دهیم و چرا باید نیک باشیم؟ پاسخ اسپنسر به پرسش نخست با پاسخ داروین(قسمت اول) یکسان است. اما پاسخ دوم او شاید جالب نباشد.

اسپنسر اظهار داشت که تکامل برابر است با پیشرفت برای بهتران(در مفهوم اخلاقی کلمه) و بنابراین هرچیزی که در تایید نیروهای تکاملی باشد خوب خواهد بود.  استدلالی که پشت این ادعاست آن است که طبیعت اگر به سویش حرکت کنیم به ما نشان می‌دهد که چه چیزی خوب است؛ و از این‌رو «تکامل فرآیندی است که در درون خویش ارزش می‌زاید.»

چنان‌که تکامل بیان‌کننده خیر اخلاقی باشد، ما باید فارغ از سودجویی آن را تایید کنیم. پیش از این خیر اخلاقی توسط اسپنسر با لذت و خوشبختی همگانی انسان یکی دانسته شد. در این صورت اگر فرآیند تکاملی ما را به سوی این لذت همگانی هدایت کند، دلیل خودخواهانه برای اخلاقی بودن در دست ماست، به این معنی که خواهان خوشبختی یا سعادت همگانی هستیم.

 

از ما حمایت کنید تا سایت بسته نشود

با توجه به افزایش قیمت دلار، هزینه تمدید هاست بالا رفته. برای ادامه فعالیت سایت نیاز به کمک‌های مالی داریم. در صورتی که کمک‌ها نتواند ۵۰٪ هزینه تمدید را پوشش دهد، مجبور به پایان فعالیت می‌شویم. مهلت تمدید هاست، آخر مهرماه است.

می‌خواهم کمک کنم

برو به صفحه اول سایت