آزمایش زبان‌شناسی در یک بونوبو

تکو Teco بونوبو . فرزند بونوبویی دیگر به نام کنزی. او در حال یادگیری زبان و نمادهای انسانی است.

تکو Teco . فرزند بونوبویی به نام کنزی. او در حال یادگیری زبان و نمادهای انسانی است.

واکنش یک بچه به دستگاه های لمسی چگونه است؟ تا به حال یکی ش را به آنها داده اید؟ دیده اید که چطور محو تماشایش می شوند و بدون کمترین نیازی به آموزش شروع به کلیک کردن بروی آیکون های ریز می کنند؟ چطور شروع به ساخت و ساز در محیط بازی می کنند و حتی می توانند با چندین هزار کلمه ای که یک اپلیکشن در اختیارشان قرار می دهد، جمله های کوتاه بسازند.

این نبایستی خیلی هیجان انگیز باشد، تا اینکه بدانیم این بچه یک انسانواره (ape) است که چنین می کند! دقیق تر می بایست بگوییم که تکو، یک بچه بونوبو است. آنها نزدیک ترین اقوام به مان انسان ها هستند و بسیار شبیه به شامپانزه ها هستند. تقریبا پنجاه هزار تایشان در کنگو زندگی می کنند.

تا دهه هشتاد میلادی، زبان را قابلیت انحصاری انسان های مدرن می دانستند و تحقیقات اولیه ای که خلاف این را ادعا می کرد معلوم شد که به درستی انجام نشده بود و انسانواره ها بیشتر تقلیدی از مربی شان را انجام می داده اند. همین ها باعث شد زبان شناس برجسته نوام چامسکی در ادعایی عجیب، انسان را دارای یک «ابزار تولید زبان» بداند که منحصر به انسان است. امروزه تحقیقات نویسندگان مقاله نشان می دهد که این باور نمی تواند درست باشد.

پدر تکو، کنزی با اندرسون کوپر از طریق یک نمازبان ۵۰۰ تایی حرف زده و با پال مک کارتنی پیانو.

در باغ وحش محققین، پن بانیشا، خواهر تکو هر روز جلوی مانیتور ۴۲ اینچی می نشیند و به معما پاسخ می دهد: صدایی می گوید سیب و سه تصویر برای نماد های سیب و متاسفم و سگ نمایش داده می شود. ۵ بار که درست جواب بدهد، می تواند یک کلیپ کوتاه تماشا کند. او اغلب بخشی از تارزان را می بیند.

محققین با این آزمایش می خواهند اثبات کنند که «اثر هانس باهوش» در کار نیست. اثری که در اسبی دیده شد که زبان آلمانی می دانست و معادله ریاضی حل می کرد. بعدا معلوم شد که آموزش دهنده اش ناخودآگاه وقتی هانس به سمت پاسخ صحیح می رفت سرش را تکان می داد. او باهوش بود،ولی فقط در فهم علایم مربی ‌اش.

این شیوه استفاده از زبان نمایه ها باعث می شود که هیچ حرف و حدیثی در باقی نماند و بر خلاف زبان نشانه ها تفسیر پذیر نیست. به نظر می رسد بونوبو ها هزاران کلمه را یاد می گیرند و بروی صفحه نمایش می توانند از صدهاتایش استفاده کنند.

زبان نمایه ها از دهه هفتاد مورد استفاده اند ولی امروزه نسخه های دیجیتال شان رایج شده. نسخه های امروزین ارزان تر اند و به محقق توانایی کار بهتری می دهند مثلا وقتی محقق بروی کامپیوترش پیتزا را تایپ کند، نرم افزار از نان و گوجه و پنیر که تفسیر بونوبو ها هست استفاده می کند. یک مزیت دیگر این است که می شود کلمات جدید را به بونوبو یاد داد، مثلا دندان درد را می شود توسط کامپیوتر برایش تلفظ کرد و بعد به او فهماند که معنایش چیست ولی اگر خودش دندان درد نداشته باشد غیرممکن است مفهوم اش را به او فهماند.

نکته شگفت انگیز قابلیت های بونوبو ها در انطباق با تکنولوژی است. سال ها قبل از صفحات لمسی وقتی از جوی استیک ها برای ارتباط استفاده می شد، بونوبو ها یاد گرفته بودند که بازی پک من را هم بازی کنند.

البته که یاد دادن زبان با کامپیوتر ها شروع نشده است. در دهه هفتاد دو محقق توانستند به شامپانزه ای که بزرگ کرده بودند ۸۵ نشانه یاد بدهند و جالب این بود که او می توانست با ترکیب شان مفاهیم جدید بسازد. مثلا یخچال می شد باز-غذا-نوشیدنی.

مورد دیگر استفاده از سکه ها به جای کلمات بود. باز هم دیده شد که شامپانزه توان تفکر انتزاعی دارد و مثلا وقتی یک سکه سه گوش را به جای سیب به او داده بودند و بعدا در باره شکل اش پرسیدند گفت که گرد و قرمز است.

با زبان نمایه ها اما قابلیت واقعی جمله سازی عیان شد. لانا، بونوبویی که دهها مجموعه از زبان نمایه ها را یاد گرفته بود برای اینکه مربی ش را ترغیب به دادن دست خوش کند می گفت: لانا می خواهد تیم ام ان ام (اسمارتیز) بدهد.

نکته جالب اما درباره تکو این است که او زبان را آموزش ندیده و مثل بچه های انسان، از تقلید یاد گرفته. او در کنار مادرش که در حیات وحش بزرگ شده بود از ۶ ماهگی در پروسه آموزش بوده و در ۲ سالگی زمانی که مادرش حاضر نبود نشان داد که چقدر از اینها را یاد گرفته. این یافته، باور رایج که برای آموزش یک رفتار نیاز داریم که مرتبا تقویت مثبت ش بکنیم را به چالش کشید. تکو نشان داد که نیازی نیست به او سیب را نشان بدهیم و اگر گفت سیب، به او سیب بدهیم. بچه انسان هم چنین نمی کند.

نویسندگان چنین نتیجه می گیرند که زبان،نه یک قابلیت انحصاری انسان ها بلکه یک خصلت مشترک با این اجداد نرمخوی ما هست.

اگر نگران هستید که بونوبو ها زیادی پای کامپیوتر می نشینند، می بایست خیالتان را راحت کنیم، بونوبو ها با یک سری اسباب بازی که هدف اش تست قابلیت فهم دنیا از دید دیگران است هم بازی می کنند و با مراجعین ارتباط برقرار می کنند. یکی شان وقتی که دانش آموزان برای دیدار آمده بودند کی بورد ش را برداشت و به همه آب میوه تعارف کرد. آنها هم مودبانه خارج از قفس شیشه ای نشستند و با او مشغول نوشیدن شدند.

درباره تکو Teco بیشتر بخوانید

Birthday: June 1, 2010
Born Where: Iowa Primate Learning Sanctuary in Des Moines, Iowa
Favorite Foods: Grapes, bananas, dry cereal and baby food
Favorite Activities: As a baby, Teco enjoys his bonobo and human caregivers.
What makes Teco unique? Teco, the son of Kanzi and Elikya, is a third-generation bonobo  and it will be interesting to see what he learns from the other bonobos who already know how to communicate with lexigrams.